Dişliler
Zincir dişliler
Zincir dişliler, millerin birbirine yakın olmadığı yerlerde, zincir vasıtası ile dairesel kuvvet ve hareket ileten dişlilerdir. Bu dişli sisteminde, hareket iletiminde kayma olmaz. Özellikle güvenli ve sessiz olmaları sebebiyle, endüstrinin birçok dalında tercih edilirler. Motorlu taşıtlarda, tarım makinelerinde, tekstil sanayisinde, kaldırma ve taşıma araçlarında kullanılırlar.
Zincir Dişli ve Çeşitleri
Her tip zincir için ayrı tipte dişli çark kullanılır. Endüstride en çok kullanılan beş zincir dişli çeşidi vardır.
Dişli Zincir Dişli Çarklar
Motor sanayisinde ve deniz taşımacılığında kullanılan bu zincir dişliler, motordan makineye kuvvet iletiminde kullanılır. 6,5 m/sn hıza kadar çok sessiz çalışırlar. Diş sayıları 17’den az ve dönme oranı 1/7’ den aşağı olmamalıdır. Aksi halde gürültülü çalışırlar. Diş sayıları, diş profilleri ile ilgili olarak değişir. Sessiz olmaları tercih nedenidir. Bu dişliler kullanım amacına göre; düz yan profilli, orta kılavuzlu ve yan kılavuzlu yapılırlar. Orta ve yan kılavuzlu zincir dişliler zincirin iki tarafa kaymasını önler.
Röleli Zincir Dişli Çarklar
Bu dişli çarklara sproket da denir. Kullanma yerlerine göre dökme demir, dökme çelik ve hadde çeliğinden yapılırlar. Genellikle bir milden diğer mile kuvvet iletimi için uygundur. Otomobillerde, motosiklet, bisiklet, iş tezgâhları v.b yerlerde kullanılır. Tek, çift ve daha fazla sıralı olarak yapılırlar. Diş sayıları genellikle 19–30 arasındadır.
Blok Zincir Dişli Çarklar
Röleli zincir dişlilere benzerler. Makinelerde bir milden başka bir mile kuvvet iletiminde kullanılan dişlilerdir. Özellikle motosiklet, bisiklet ve matbaa makinelerinde tercih edilirler. Küçük güçleri iletmeye elverişlidirler.
Normal Zincir Dişli Çarklar
Motordan makineye büyük güçlerin iletilmesinde kullanılırlar. Blok zincir dişlilerine benzerler. 1,2,3 ve daha fazla ağızlı olarak yapılırlar. 2 ve 3 ağızlı olanlar tercih edilirler.
Çaplı Zincir Dişli Çarklar
Yükün çok dönme momentinin az olduğu yerlerde kullanılırlar. Bu dişli çarklar özel şekilde, kullanım ve zorlanma miktarına göre; dökme demir, sert döküm ve çelik dökümden yapılırlar. Diş sayıları 4 ile 7 arasındadır. Tek ve çok yuvalıdırlar. Çok yuvalılar basit vinçlerde ve gemi çapa zincir dişli çarkı olarak kullanılır.
Düz dişliler
Düz dişliler endüstride en çok kullanılan dişli türüdür. Uygulama alanına göre pinyon dişli olarak ta adlandırılır. Düz dişliler; çelik, metal işleme, kimyasal tesisler, kağıt, çimento, lastik fabrikaları, madencilik, tarım, hadde, haddehane, atık su arıtma ve malzeme taşıma gibi çeşitli sanayi sektörlerine yönelik olarak üretilmektedir. Uygulamaya göre çelik, pik, sfero, plastik, polyamid, teflon, delrin, fiber gibi malzemelerden dişli yapılabilmektedir.
Düz dişlilerde diş profilleri dönme eksenine paraleldir. Hareket iki paralel eksen arasında iletilir. Dönüş hızları dişlilerin diş sayısı ile doğru orantılıdır.
Düz Dişli Kullanım Alanları
- İş makinaları, kepçe ekskavatör, vinç, hafriyat makineleri, forklift, istif makinaları; kule dönüş dişlisi, kule dönüş pinyon dişlisi, cer dişlileri, yürüyüş takımı dişli yedek parçaları.
- Matbaa makinaları
- Haddecilik, haddehane presleri, hadde tezgahı, hadde merdaneleri, merdane redüktörü, merdane dişlisi
- Gıda makinaları; değirmen, mikser, paketleme makinalarında çeşitli düz dişliler kulanıllır.
- Tarım makinaları şanzımanları
- Çimento fabrikaları; gezer vinç dişlisi, üretim hattı redüktör dişlileri, pinyon dişliler
- Maden sanayi; kırıcı, karıştırıcı, delme, kesme makinaları dişlileri
- Tıp sektörü, medikal cihaz dişlileri.
- Enerji sektörü rüzgar jeneratörü planet grup dişlisi
Triger Dişliler
Hareket iletimini kapalı şekille gerçekleştirmesi sebebiyle çalışma prensibi bakımından zincir mekanizmalarına benzer. Malzemeleri açısından ise kayış - kasnak mekanizmalarına benzemektedir.
Özellikleri
Çevrim oranı sabittir. Hareket hassas olarak istenildiği gibi senkronize edilebilir.
- Yağlama gerektirmez.
- Çalışma sırasında çok az ısınır,
- Gürültüsüz çalışır.
- Çok küçük çaplı dişlilerin kullanılmasına olanak sağlar. Nerelerde Kullanılır?
- Hassas pozisyon kontrolü gereken yerlerde, step motor, servo motor gibi motorların kullanıldığı sistemlerde.
- Hassas zaman ayarıyla dönmesi gereken millerde güç iletirken, otomobillerde sübabları çeviren krank milinde.
- Zincir ve dişlideki gibi boşluğun olmasının istenmediği durumlarda.
- Motorla hız kontrol yapılan yerlerde millerin hassas bir biçimde aynı hızda dönmesi gerektiğinde.
- Dönme hareketi birden durduğunda kaydırma olamaması istendiğinde.
- Konveyör sistemlerinde ürünlerin taşınması gereken bant sistemlerinde.
- Paslanmanın istenmediği, tıp alanında veya gıda alanında kullanılan makinelerde.
- Yüksek devirlerde (5-10m/s) çevrim oranında kayma istenmediği durumlarda.